Павлодар облысының білім беру басқармасы, Шарбақты ауданы білім беру бөлімінің

«Абай Құнанбаев атындағы жалпы орта білім беру мектебі» КММ
КГУ «Средняя общеобразовательная школа имени Абая Кунанбаева» отдела образования Щербактинского района, управления образования Павлодарской области

                     ТАБИҒАТ ПЕН ТАРИХ ТОҒЫСҚАН ӨЛКЕ

Шарбақты өңіріне жол түскен жан ең алдымен оның сиқырлы да сұлу табиғатына тәнті болары сөзсіз. Бұл өлкеде асқақ қарағайлар көкпен таласып, аспанмен сырласқандай бой түзейді. Ормандағы кейбір алып ағаштардың жасы бірнеше ғасырды артқа тастап, бүгінгі күнге ежелгі тарихтың тірі шежіресіндей жеткен. Самал жел соққан сайын жасыл қарағайлардың ұштары баяу тербеліп, бүкіл орман іші әлдебір тылсым әуенге, ертегілер әлемінің әуезіне бөленеді.

Дәл осы ғажайып табиғат аясында Абай мектебінің 5,6,7 және 8 сынып оқушылары мен ұстаздары ерекше танымдық сапар шекті. Бұл ғибраты мол танымдық экскурсияны Шарбақты аудандық білім бөлімінің басшысы Дәурен Қалдыбайұлының қолдауыменг тарих пәнінің мұғалімі Айнаш Абдугалиева, аға тәлімгер Зоя Шаку, белсенді педагог Салтанат Макишева бірлесе ұйымдастырды. Бейіндік лагерь бағдарламасы шеңберінде ұйымдастырылған осы саяхатта жарқыраған   сары автобусқа жайғасқан балалардың жүзінен қуаныш ұшқыны мен үлкен қызығушылық анық байқалды. Олар жай ғана  қыдыруға емес, туған өлкенің тұңғиық тарихымен тілдесуге бара жатқандарын іштей сезгендей еді.

Жол бойы сыңсыған орманның көркі көздің жауын алады. Бірде алтын күннің шуағы қалың ағаш арасынан сығалап, жер бетіне ертегідегідей нұрлы өрнек салса, енді бірде баяу жылжыған бұлт көлеңкесі жасыл қарағайлардың үстінен баяу мамырлай сырғып өтеді. Қоңыр салқын таза ауа мен қол тимеген табиғат әрбір саяхатшы балаға ерекше сергектік пен ұмытылмас көтеріңкі көңіл күй сыйлады.

                                            КИЕЛІ ОРЫНҒА ТАҒЗЫМ

Қалың орманның терең қойнауында орналасқан қасиетті мекенге табан тіреген сәтте, оқушылардың жүзіндегі таңданыс пен толқынысты жасыру мүмкін емес еді. Жасыл орманның қақ төрінен орын тепкен, рухы биік Ғабдул-Уахит хазірет кесенесі алыстан-ақ менмұндалап, көз тартады.

Кесененің сәулет өнері ұлттық нақыштар мен заманауи архитектуралық үлгілердің керемет үйлесімінен туған. Оның ақшыл түсті зәулім қабырғалары күн сәулесімен шағылысып, жарқырап тұрса, биік күмбезі айналаға ерекше бір ұлылық сыйлап тұрғандай. Ғимараттың әрбір бөлшегінен қаланған әр қышынан ұқыптылық пен шексіз құрмет сезіледі. Кесененің кең ауласы мен айналасының тап-таза, мұнтаздай болып күтілуі бұл жердің халық үшін қаншалықты қастерлі әрі киелі екенін аңғартады.

Оқушылар кесене табалдырығын аттап, ішке кірген сәттен бастап-ақ ерекше бір тыныштық пен жан жылуын сезінді. Мұнда келген әрбір келуші өткен тарихпен бетпе-бет келіп, сырласқандай күй кешеді.

Экскурсия барысында кесене шырақшысы Ермек Балтаұлы оқушыларға Ғабдул-Уахит хазіреттің ғибратты өмірі мен атқарған игі қызметтері туралы өте әсерлі де тағылымды әңгіме айтып берді.

– Ғабдул-Уахит хазірет – өз заманында  бұқараны имандылыққа, білім-ғылымға шақырған көрнекті, ірі тұлға болған жан. Ол жас кезінде сонау Бұқара шаһарына барып, терең ілім алған. Кейін туған еліне оралып, мектеп ашып, балаларды оқытқан және халық арасында кеңінен ағартушылық қызмет жүргізген. Оның өмірлік басты арманы – өз халықының сауатты, көзі ашық, көкірегі ояу әрі рухани бай болуы еді, – деп сыр шертті шырақшы ата.

Балалар хазіреттің басынан кешкен өмір жолына, көрсеткен ғибадаттарына қызығушылық танытып, көптеген сұрақтарын қойды. Бұл әсерлі әңгіме барысында олар өз өлкесінен шыққан ұлы тұлғаның жалпы қазақ тарихындағы орны қаншалықты маңызды әрі бағалы екенін түсінді.

                            КӨНЕ МАЗАР -ӨТКЕННІҢ ҮНСІЗ КУӘСІ

Кесене аумағындағы ерекше назар аудартатын, тарихи құндылығы жоғары орындардың бірі – хазіреттің ескі, көне мазары.

Ғасырлардың уақыт табы анық сақталған бұл тарихи орын оқушылардың санасына ерекше қозғау салып, үлкен әсер қалдырды. Тарихтың талай тарғалаң кезеңдері мен дауылдарын бастан өткерген бұл көне мазар өткен -ғасырлардың тілсіз, үнсіз куәсіндей болып қасқайып тұр. Мұнда келген әрбір саналы адам ата-баба рухына бас иіп, тағзым етеді, уақыт пен тарихтың қадірін тереңірек сезіне бастайды.

Оқушылар ескі мазар жанында біраз уақыт аялдап, оның салыну тарихы туралы құнды мәліметтермен егжей-тегжейлі танысты. Таңғаларлығы сол, бұл мазар толықтай ағаштан салынса да, бір ғасырдан астам уақыт бойы өзінің алғашқы қалпын мүлде жоғалтпаған. Көз тартарлық сол күйі сақталып тұр. Қаншама жылғы жауын-шашын мен табиғат құбылыстарынан дін аман өткен. Тек бертінде, яғни 1993 жылдары ғана ескі мазардың төбесіне арнайы шатыр жабылған екен. Сонау өткен уақыттан бері уақыттан еш міз қақпастан, бұзылмастан бізге жеткен. Шырақшының айтуынша, өткен ғасырдың 40-шы жылдарының басында осы өңірде, қарағай ішінде үлкен жойқын өрт болады. Сонда Ғабдул-Уахит бабаның ағаштан салынған ескі кесенесі тілсіз жаудан ғажайып түрде аман қалған екен. Айналаны жалмап, лаулап жанған өрт кесенеге тура 10 метр қалғанда кілт тоқтапты! Таңқаларлығы сол, өрт екіге айырылып, қасиетті кесенені айналып өтіп кеткен. Халық бұл құбылысты бабаның қасиеті мен киесі деп біледі. Мұндай тарихи мазарды басқа жерге көшіруге де, бұзуға да мүлдем болмайды. Сол себепті де, оның тарихи құндылығын сақтай отырып, дәл қасынан жаңа, зәулім де заманауи кесене бой көтерген. Хазірет атаның басына зиярат етіп, тағзым жасауға жасы үлкен қариялар да, жас бала-шағалар да ағылып келіп жатады.

Кесенені зиярат етіп болған соң, балалар хазіреттің үйінің жанындағы құдықтан шығатын   қасиетті суынан дәм татты. Бұл судың сондай мөлдір, таза, дәмі тіл үйіретіндей ерекше екенін бәрі айтып жатты. Ерекше тыныштық орнаған осы қасиетті кеңістікте әрбір оқушының ішкі дүниесінде ерекше бір толқыныс пен тебіреніс сезімі орнады. Кесене шырақшысы арнайы ыдыстарға құйылған зәмзәм суын балаларға ұсына отырып, судың мәні мен қасиеті туралы қысқаша, ұғынықты етіп түсіндіріп өтті.

– Зәмзәм суы – бүкіл мұсылман әлеміндегі ең қасиетті, ең берекелі сулардың бірі болып саналады. Ол- бойға шипа, дертке дауа болатын ерекше су ретінде бағаланады. Көпшілік қауым оны жай ғана шөлді қандыратын сусын емес, ең алдымен рухани тазалықтың, адамның ішкі ниеті мен ақ тілеуінің символы деп қабылдайды, – деді ол.

Оқушылар қасиетті суды абайлап қана ұрттап, өздерін ерекше бір беймәлім тыныштық пен жайлылық құшағына енгендей сезінді. Бұл жай ғана су емес, әр баланың кішкентай жүрегіне үлкен ой салған, ішкі әлемін бір сәтке тазартып өткендей керемет әсер қалдырған сәт болды. Кейбір балалар үнсіз ғана басын изеп, алған әсерлерін сөзбен жеткізе алмай, қиялға шомғандай күйде тұрды.

Ұстаздардың пайымдауынша, мұндай шуақты сәттер мен тағылымды кездесулер өсіп келе жатқан жас ұрпақтың рухани танымы мен дүниетанымын кеңейтуге ықпал етеді. Өйткені олар бұл сапарда тек тарихи ескерткішті көріп қана қоймай, оның тереңде жатқан ішкі мәнін, салт-дәстүр мен діни танымдағы маңызды орнын да жүрегімен сезіне бастайды.

Осылайша, қасиетті құдық суы кесене ішіндегі ең әсерлі де ұмытылмас рухани сәттердің біріне айналып, сапардың мәні мен мазмұнын одан әрі тереңдете түсті. Бұл бір жұтым мөлдір су – балалар үшін тек қана шөл басудың амалы емес, осы бір киелі мекеннің ұлы рухын сезіну, өткен тарихымыз бен имандылық құндылықтарына деген шексіз құрметтің белгісіндей болып есте қалды.

Бұл сәт бүкіл экскурсияның тәрбиелік мәнін арттырды. Оқушылар қасиетті орындардың тек тарихтан сыр шертіп қана қоймай, сонымен бірге адамға үлкен рухани тәрбие беретін қасиетін ұғынды.

                                     ОРМАН САҚШЫЛАРЫМЕН КЕЗДЕСУ

Сапар барысында Абай мектебінің оқушылары тек тарихпен сусындап қана қоймай, осы жасыл орманды көздің қарашығындай қорғап жүрген өрт сөндіру қызметінің қызметкерлерімен де кездесу бақытына ие болды.

Асқар таудай қарағайлы алқапты тілсіз жаудан қорғау – үлкен жауапкершілік пен батылдықты талап ететіні белгілі. Орман сақшылары мен арнайы өрт сөндірушілер күн сайын, тәулік бойы осы аумақты қырағы бақылап, табиғаттың асыл байлығын аман-есен сақтап қалу үшін аянбай жанқиярлықпен еңбек етуде.

Өрт қауіпсіздігі мамандары балаларға өздерінің қызықты да қауіпті жұмыстары туралы әңгімелеп, орман ішінде өрт қауіпсіздігінің маңызын түсіндірді. Оқушылар өрт сөндірушілердің арнайы заманауи техникаларын, құрал-жабдықтарын өз көздерімен көріп, олардың атқаратын қызметіне қызығушылық танытты.

– Біз осы жасыл орманды, қасиетті мекенді күні-түні, тәулік бойы тапжылмай күзетеміз. Өйткені біздің қарағайларымыз – бұл табиғаттың адамзатқа берген баға жетпес байлығы. Сондықтан оны тілсіз жаудан аман сақтап, қорғау-тек біздің ғана емес, баршамыздың, мына сендердің де ортақ, қасиетті міндеттерің, – дейді өрт сөндіру қызметінің мамандары.

                                 ЭКСКУРСИЯДАН АЛҒАН ӘСЕР

Тағылымды танымдық экскурсияның соңында мектеп оқушылары өздерінің алған керемет  әсерлерімен, ішкі қуаныштарымен жарыса бөлісті. 6 сынып оқушысы Зура Балағазина өзінің жүрекжарды лебізін былай деп жеткізді:

«Мен бұған дейін бұл киелі орын мен Ғабдул-Уахит хазірет туралы тек тарих кітаптарынан ғана оқып білетінмін. Ал бүгін міне, осы жерге өзім келіп, бәрін өз көзіммен көріп, ұлы тарихты жақынырақ сезінгендей болдым. Маған әсіресе, сыңсыған жасыл орман мен көне тарихи кесененің үйлесімі қатты ұнады. Ұлы дін қызметкері, ағартушы Ғабдул-Уахит Тіленшіұлының өнегелі өмір жолымен тереңірек танысып, оның өз халқына сіңірген өлшеусіз еңбегін білдім. Бұл экскурсияның біз үшін танымдық жағынан маңызы өте зор болды деп ойлаймын. Ал сыңсыған қалың қарағайлардың арасымен жүргенде алған әсерім тіптен ерекше, оны сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес! Қайта-қайта қарасаң да, Шарбақтының көркем табиғатына көз тоймайды екен. Сондай сұлу, сондай көркем өлке!»

Күн бесіннен ауғанда қайтар уақыт та келіп жетті. Жиналған оқушылар  сары автобусқа жайғасып, мектепке қарай жол тартты. Алайда, балалардың қиялы мен ой-санасы әлі де сол сиқырлы, сыңсыған қарағайлы орманда қалғандай еді.

Ғабдул-Уахит хазіреттің зәулім кесенесі, тарихтың  үнсіз куәсі болған көне мазар, шырақшы Ермек Балтаұлының тағылымды да, ерекше әңгімесі, құдықтың шипалы да қасиетті суы, асқақ қарағайлардың баяу сыбдыры-осының барлығы қосылып, бір күндік қарапайым экскурсияны балалардың өміріндегі ең ерекше, ең ұмытылмас рухани сапарға айналдырды.

Бұл тамаша саяхат Абай мектебінің оқушыларына туған өлкенің тамылжыған сұлу табиғатын ғана танытып қойған жоқ, сонымен бірге оның тереңде жатқан тарихын, сарқылмас рухани байлығын және ата-бабамыздан қалған асыл мұраны қадірлеп, құрметтеудің қаншалықты маңызды екенін  жүректеріне ұялатты. Қарағайлар құшағындағы қасиетті мекеннен алған ғажайып әсер мен жылылық олардың пәк жүректерінде өмір бойы сақталары анық. 

Құттыбике НҰРҒАБЫЛ

10-маусым күні мектеп психологінің ұйымдастыруымен «Шаттық алаңы» жобасы аясында мектеп жанындағы бейіндік лагерьде «Менің эмоцияларым» тақырыбында психологиялық сабақ өткізілді.
Сабақтың мақсаты – оқушылардың эмоциялар туралы түсініктерін кеңейту, жағымсыз сезімдерді қауіпсіз жолмен шығаруға үйрету, өзін-өзі реттеу дағдыларын дамыту және «Мен-хабарлама» әдісін меңгерту болды.
Іс-шара барысында оқушылар «Көңіл күй термометрі» жаттығуы арқылы өз сезімдерімен бөлісіп, «Ашуын басқаруды үйренген бұлт» ертегісін тыңдап, эмоцияларды басқару жолдарын талқылады. Сонымен қатар «Менің эмоцияларым» ойыны мен «Қағазды мыжу» жаттығулары арқылы жағымсыз сезімдерден арылу тәсілдерін тәжірибеде қолданды. «Мен-хабарлама» әдісі арқылы өз сезімдерін дұрыс жеткізуге машықтанды.

https://www.instagram.com/reel/DZerrICOe_v/?igsh=MWY4MmI3ejE1d3Zmcg==

Мектеп жанындағы жазғы сауықтыру «Жаншуақ» лагерінде » «Business Fest – Өз қолымнан шыққан өнер атты көрме ұйымдастырылды. Іс-шараның мақсаты – оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, қолөнерге деген қызығушылығын арттыру, еңбекке баулу және кәсіпкерлік дағдыларын қалыптастыру.

Көрмеге лагерь тәрбиеленушілері өз қолдарымен жасаған түрлі бұйымдарын ұсынды. Атап айтқанда, қағаздан, табиғи материалдардан, матадан жасалған қолөнер жұмыстары, суреттер, сәндік бұйымдар мен ұлттық нақыштағы шығармашылық туындылар көрермен назарына ұсынылды.

Іс-шара барысында балалар өз жұмыстарын таныстырып, олардың жасалу жолдары туралы айтып берді. Көрме қатысушылардың шығармашылық ізденістерін қолдап, өз еңбегінің нәтижесін көпшілікке көрсетуге мүмкіндік берді.
Көрме жоғары деңгейде ұйымдастырылып, тәрбиеленушілердің өнерге деген қызығушылығын арттыруға және бос уақыттарын тиімді өткізуіне ықпал етті.

https://www.instagram.com/reel/DZcXRV5I6t8/?igsh=MWFqNWJqYXp5cGFhZQ==

2026 жылғы 10 маусым күні бейіндік лагерьдегі оқушылар үшін Павлодар облысының шығысындағы Шарбақты ауданында, «Ертіс орманы» мемлекеттік орман табиғи резерваты аумағында орналасқан киелі Ғабдул Уахит Хазірет кесенесіне танымдық экскурсия ұйымдастырылды.
Экскурсия Абдугалиева А.А., Шаку З. және Макишева С.Е. ұйымдастыруымен өткізіліп, оқушыларға тарихи-рухани бағыттағы тағылымды саяхат сыйлады.
Сапар барысында оқушылар қасиетті орынның тарихымен танысып, оның рухани және тарихи маңызы туралы құнды мәліметтер алды. Қарағайлы орманның әсем табиғатымен үйлесім тапқан кесене балаларға ерекше әсер қалдырып, туған жердің киелі орындарына деген құрмет сезімдерін арттырды.
Саяхат кезінде оқушылар табиғат аясында серуендеп, тарихи-танымдық әңгімелер тыңдап, ұлттық құндылықтар мен рухани тәрбиеге қатысты маңызды ақпараттармен танысты. Сонымен қатар, олар туған өлкенің мәдени мұрасы мен тарихи орындары туралы білімдерін кеңейтті.
Танымдық экскурсия оқушылардың туған жер тарихына қызығушылығын арттырып, табиғатты аялауға, рухани құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеуге бағытталды.

https://www.instagram.com/reel/DZaJPvHoOdG/?igsh=cXBkem9pMXVwbDJv

Мектеп жанындағы жазғы сауықтыру «Жаншуақ» лагерінде
«Шабыт жобасы» аясында «Disko Dango» атты хореографиялық
шара ұйымдастырылып өткізілді.
Шараның мақсаты – оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту,
би өнеріне деген қызығушылықтарын арттыру, эстетикалық
талғамын қалыптастыру және белсенді демалысын тиімді ұйымдастыру.
Іс-шара барысында лагерь тәрбиеленушілері заманауи әуендер
ырғағымен түрлі би қимылдарын орындап, топтық және жеке билер көрсетті.Балалар би сайыстарына қатысып, өз өнерлерін ортаға салды.
Шара көңілді атмосферада өтіп, қатысушыларға көтеріңкі көңіл-күй
сыйлады. Нәтижесінде оқушылардың өзіне деген сенімділігі
артып, шығармашылық белсенділігі мен ұжымда жұмыс жасау
дағдылары нығайды. «Disko Dango» хореографиялық
шарасы тәрбиеленушілердің бос уақытын мазмұнды өткізуіне және
салауатты өмір салтын насихаттауға өз үлесін қосты.

https://www.instagram.com/reel/DZZqS4fuLsI/?igsh=eTVrMmR3bjdiODNq

Қазіргі балаларды қалың кітаппен немесе тек құрғақ фактілермен таңғалдыру қиын. Сондықтан біз сабақтарымызда заманауи технологиялар мен белсенді оқыту әдістерін барынша қолдануға тырысамыз.
Бүгінгі сабағымызда оқушылар тек тыңдаушы емес, нағыз зерттеушілерге айналды:
✨ Интерактивті викторина: Wordwall платформасы арқылы сақтардың шығу тегі мен «Алтын адам» құпияларын интеллектуалды ойын форматында қайталадық. Оқушылардың бәсекелестік рухы мен қызығушылығы сабақтың динамикасын арттырды!
🎨 Топтық жоба (Флипчартпен жұмыс): Балалар өз бетінше Сақ тайпаларының тарихын талдап, сызбалар мен кластерлер сызды. Бұл олардың сыни ойлауын, бірлесіп жұмыс істеу (Топтық жұмыс) қабілетін дамытады.
Тарих — өткен шақ қана емес, сол өткенді бүгінгі күннің тілімен сөйлете білу. Балалардың көзіндегі жалын мен «мен айтайыншы!» деген талпынысы — мұғалім үшін ең үлкен бақыт.

Мектеп жанындағы жазғы сауықтыру «Жаншуақ» лагерінде оқушылардың көшбасшылық қабілеттерін дамыту, әділдік пен жауапкершілік құндылықтарын насихаттау мақсатында «Көшбасшы мектебі» жобасы аясында «Әділетті әрекет» тақырыбында рөлдік ойындар өткізілді.
Іс-шара барысында оқушылар түрлі өмірлік жағдаяттарды сахналап, әділ шешім қабылдау, өз пікірін еркін жеткізу, топпен бірлесіп жұмыс жасау дағдыларын көрсетті. Рөлдік ойындар арқылы балалар адалдық, өзара сыйластық, жауапкершілік және көшбасшылық қасиеттердің маңызын түсінді.
Қатысушылар белсенділік танытып, берілген тапсырмаларды қызығушылықпен орындады. Ойын соңында балалар өз ойларымен бөлісіп, әділетті әрекет етудің қоғамдағы және күнделікті өмірдегі маңызы туралы пікір алмасты.
Мұндай танымдық іс-шаралар оқушылардың азаматтық ұстанымын қалыптастырып, олардың көшбасшылық қабілеттерін дамытуға оң ықпал етеді. «Жаншуақ» лагеріндегі жазғы демалыс қызықты әрі пайдалы шаралармен жалғасуда.

https://www.instagram.com/reel/DZUkm7oOIGL/?igsh=MWw5OGY3OW9rNnF6cg==

«Шаттық алаңы» жобасы аясында 5-маусым күні мектеп психолгінің ұйымдастыруымен эмоционалдық көңіл-күйді көтеруге, шығармашылық қабілеттерін дамытуға және жағымды қарым-қатынас орнатуға бағытталған «Өмірді түрлі-түсті етейік» атты арт-терапиялық тренинг өткізілді.
Тренинг барысында балалар «Көңіл-күй салюті» ойыны арқылы өз эмоцияларын білдіріп, түрлі түстердің көңіл-күйге әсерін сезінді. «Көңіл-күй түстері» психологиялық ойыны балалардың эмоцияларын еркін жеткізуіне мүмкіндік берді.
Сонымен қатар, «Сиқырлы алақандар қаласы» ұжымдық шығармашылық жұмысында қатысушылар өз қиялдарын пайдаланып, түрлі-түсті алақан іздерінен әсем бейнелер жасап, ортақ туындыны өмірге әкелді. Тренинг соңында «Кемпірқосақ астындағы демалыс» релаксациялық жаттығуы арқылы балалар тынығып, жағымды әсер алды.
Бала көңілі – өмірдің ең жарқын бояуы!

https://www.instagram.com/reel/DZUIgxIIPot/?igsh=cDJ5Y2hiaHRia3Rm